Nowe unijne przepisy dla maszyn i robotów: co zmieni się od 2027 roku
Od 20 stycznia 2027 roku zacznie być stosowane rozporządzenie (UE) 2023/1230 w sprawie maszyn. Zastąpi ono dotychczasową dyrektywę maszynową i będzie bezpośrednio obowiązywać w państwach członkowskich. Nowe ramy mają lepiej odpowiadać na rozwój autonomicznych maszyn, robotów współpracujących, łączności i oprogramowania wpływającego na bezpieczeństwo.
Materiał ma charakter informacyjny i nie jest poradą prawną.
Dlaczego zmieniono przepisy?
Maszyny coraz częściej zmieniają zachowanie dzięki aktualizacjom, korzystają z połączenia sieciowego i współpracują z ludźmi. Klasyczny podział na mechanikę i oprogramowanie staje się niewystarczający. Nowe rozporządzenie doprecyzowuje między innymi kwestie związane z autonomią, funkcjami bezpieczeństwa wykorzystującymi uczenie maszynowe oraz istotnymi modyfikacjami produktu.
Kogo dotyczą obowiązki?
Najwięcej obowiązków spoczywa na producencie, ale ważną rolę mają importerzy i dystrybutorzy. Przed wprowadzeniem produktu na rynek trzeba zapewnić zgodność z wymaganiami, dokumentację techniczną, właściwą ocenę zgodności, deklarację oraz oznakowanie CE.
Importer powinien upewnić się, że producent wykonał wymagane działania i że produkt posiada dokumenty oraz instrukcje zrozumiałe dla użytkownika. Dystrybutor nie może ignorować widocznych niezgodności.
Oprogramowanie staje się częścią bezpieczeństwa
Aktualizacja może poprawić funkcję robota, ale może też zmienić prędkość, trajektorię lub reakcję na człowieka. W systemach, w których oprogramowanie pełni funkcję bezpieczeństwa, jego zmiany muszą być kontrolowane. Producent powinien uwzględnić ryzyko manipulacji i utraty integralności danych.
Istotna modyfikacja
Firma kupująca robota często chce dodać własny chwytak, narzędzie lub kod. Jeżeli modyfikacja zmienia przeznaczenie albo tworzy nowe ryzyko, podmiot dokonujący zmiany może zostać potraktowany jak producent. To ważne dla integratorów i przedsiębiorstw budujących własne stanowiska.
Instrukcje cyfrowe i dokumentacja
Rozporządzenie umożliwia w określonych warunkach dostarczanie instrukcji w formie cyfrowej, ale użytkownik nadal musi mieć łatwy dostęp do informacji potrzebnych do bezpiecznej obsługi. Dokumentacja nie może być ukryta za kontem, które przestaje działać po zakończeniu wsparcia.
Co powinna zrobić firma przed 2027 rokiem?
- zinwentaryzować roboty i maszyny planowane do importu,
- ustalić role producenta, importera, dystrybutora i integratora,
- sprawdzić dokumentację oraz język instrukcji,
- ocenić własne modyfikacje i oprogramowanie,
- przygotować procedury aktualizacji i obsługi incydentów,
- wymagać od dostawcy jasnych informacji o bezpieczeństwie funkcjonalnym.
Co zmiana oznacza dla użytkownika domowego?
Klient powinien łatwiej identyfikować odpowiedzialny podmiot i otrzymać informacje o bezpiecznej instalacji. Nadal jednak nie należy zakładać, że każda maszyna zamówiona spoza UE automatycznie spełnia wymagania tylko dlatego, że ma nadrukowany znak CE.
Roboty z funkcjami AI
Rozporządzenie maszynowe i AI Act mogą mieć zastosowanie równolegle, zależnie od produktu i funkcji. Firma nie powinna próbować samodzielnie klasyfikować złożonego systemu na podstawie reklamy dostawcy. W umowie warto wymagać wskazania mających zastosowanie aktów i odpowiedzialności za zgodność.
Maszyny używane i przebudowane
Nowe przepisy mają znaczenie także dla sprzętu, który został poważnie zmodyfikowany. Dodanie autonomicznego sterowania do starszej maszyny może tworzyć nowe zagrożenia. Oszczędność na zakupie nie zwalnia z ponownej analizy.
Zakupy w 2026 roku
Urządzenia wprowadzane na rynek przed datą stosowania nowych przepisów mogą podlegać wcześniejszym ramom, ale ich eksploatacja potrwa wiele lat. Kupujący powinien pytać, czy konstrukcja i dokumentacja zostały już przygotowane do nowego rozporządzenia, szczególnie przy projekcie dostarczanym na przełomie 2026 i 2027 roku.
Lista pytań do dostawcy
- Kto jest producentem prawnym kompletnego systemu?
- Która wersja oprogramowania była oceniana?
- Jak traktowane są późniejsze aktualizacje?
- Czy nasze modyfikacje są objęte dokumentacją?
- Jak długo przechowywana jest dokumentacja techniczna?
Ocena RoboMorrow
Nowe przepisy nie zatrzymają rozwoju robotyki, ale zwiększą znaczenie dokumentacji, bezpiecznych aktualizacji i odpowiedzialnej integracji. Dla wiarygodnych producentów może to być przewaga, a dla przypadkowych importerów — bariera.